Домой Muhammad Yusuf sherlari Muhammad Yusuf sherlari to’plami hayoti va ijodi

Muhammad Yusuf sherlari to’plami hayoti va ijodi

Muhammad Yusuf sherlari to’plami hayoti va ijodi

Muhammad Yusuf xalqimiz sevgan shoirlardan edi. U 1954 yil 26 aprelda Andijon viloyati Marhamat tumanining Qovunchi qishlog‘ida dehqon oilasida dunyoga keldi.

O‘rta maktabdan so‘ng Rus tili va adabiyoti institutiga kirib, uni 1978 yili tamomladi. 1978-1980 yillarda respublika Kitobsevarlar jamiyatida, 1980-1986 yillarda “Toshkent oqshomi” gazetasida, 1986-1992 yillarda G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va san’at nashriyotida, “O‘zbekiston ovozi” gazetasida ishladi.

Umrining so‘nggi yillarida O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasining kotibi vazifasini bajardi.

U o‘nga yaqin she’riy to‘plamlar, ko‘plab qo‘shiqlarning muallifi sifatida keng kitobxonlar qalbiga kirib ulgurdi. Shoirning dastlabki she’rlari “O‘zbekiston adabiyoti va san’ati” gazetasida 1976 yili e’lon qilindi. So‘ngra  “Tanish teraklar” (1985), “Bulbulga bir gapim bor” (1987), “Iltijo” (1988), “Uyqudagi qiz” (1989), “Halima enam allalari” (1989), “Ishq kemasi” (1990), “Ko‘nglimda bir yor” (1991), “Bevafo ko‘p ekan” (1991), “Erka kiyik” (1992), “Yolg‘onchi yor” (1994)  kabi she’riy to‘plamlari, saylanmalari nashr etildi.

1989 yilda esa “Uyqudagi qiz” nomli she’riy to‘plami uchun unga respublika Yoshlar tashkilotining mukofoti berildi.

U rostgo‘y shoir, halol va pokiza qalb egasi edi. Shoir muhabbat haqida kuylaydimi, bevafo yor haqida qo‘shiq to‘qiydimi yoki tariximiz sahifalarini qalamga oladimi, ularda hamisha hayotga, haqiqatga hamnafaslik sezilib turadi. Satlardagi ravonlik, soddalik va xalqonalik sabab shoir she’rlari tezda yodda qoladi.

1998 yili Muhammad Yusufga “O‘zbekiston xalq shoiri” degan yuksak unvon berildi.

Shoir 2001 yilning 1 avgust kuni 47 yoshida olamdan o‘tdi.


Onamga xat

Men sizni o‘ylayman shomu saharda,

Ona, sog‘insam ham bora olamayman,

Tunlari charog‘on shunday shaharda

Hech kimga ko‘nglimni yora olmayman.

Men siz aytgandayin hammani sevdim,

Hammaga ishondim, mana oqibat:

O‘z do‘stim uyiga ko‘mildi sevgim,

Kun bo‘lib ko‘ksimni kuydirdi nafrat.

Boshimdan o‘tgani ko‘kka ham ayon,

Yulduzlar qiqirlab kular oqbadan:

Men – zangor yaylovda olis, bepoyon,

Uyuridan ajrab qolgan qulunman…

Mana, men ketyapman tosh yo‘lda ko‘zim,

Qadamim moshinlar yo‘rg‘asiga mos.

Yig‘lasam yupatib o‘zimni o‘zim,

Pishqirib qo‘yaman toychoqlarga xos.

Va sizni o‘ylayman shomu saharda,

Ona, sog‘insam ham bora olmasman.

Tunlari charog‘on shunday shaharda

Hech kimga ko‘nglimni yora olmasman…

Ha, sevgi haqida. U dilga ne zeb,

Kuyinmang, ne iloj qilmasa nasib,

Baxtimga hamisha Siz sog‘ bo‘ling deb,

Sog‘ingan o‘g‘lingiz – Muhammad Yusuf.

Onamga

Oh, mening ortimdan ovvora onam,

Bir parcha yuragi ming pora onam.

Har baloni ko‘rib yorug‘ dunyoda,

Toshkanni ko‘rmagan bechora onam,

Bolang bo‘lib bir bor boshlab keldimmi,

Endi men ham senga o‘g‘il bo‘ldimmi!..

Garchi bisotingda “bayram” so‘zi yo‘q,

Bilaman, kutasan sandal to‘la cho‘g‘,

Menda yurak deganlarin o‘zi yo‘q:

Men sovg‘a bermagan qiz yo‘q bu oqshom,

Senga na gul berdim, na shirin kalom,

Endi men ham senga o‘g‘ilmi, onam?..

Deysan: olislarda omon yursang bas,

Yodingga tushsam goh yo‘qlab tursang bas,

Bolam, senga hamma qiladi xavas…

Axir, mening dardim She’r emas faqat,

Men mashhur shoirmas – mashhur beshafqat,

Endi men ham senga o‘g‘ilmanmi, ayt?..

Sha’ningga she’r bitdim. U seni topsin,

Poyingga tiz cho‘kib, qo‘lingni o‘psin.

Undan ham ulug‘im borligin ko‘rsin,

Men uchun ham aziz holingni so‘rsin,

Sensiz g‘arib ko‘nglim ko‘ngilmi, onam,

Endi men ham senga o‘g‘ilmi, onam!..

Onajon

Topmoq – yo‘qotmoqdir,

Yo‘qotmoq – topmoq,

Sen so‘lib,

Men yashab,

To‘lishimga boq.

Sensiz topganimdan

Ko‘proq yo‘qotdim –

Sen meni yupatding,

Seni yig‘latdim,

Sen meni yaratding,

Seni tugatdim.

Uyalmay Ona deb,

Kelishimga boq!..

Sog‘inch haqda she’rlar

Yozdim o‘zimcha,

Mendan peshonangda

Dog‘lar tizimcha.

O‘g‘il bo‘lmay o‘lay,

Attang, ming attang.

Qiz tug‘sang netardi,

Ko‘proq qiz tug‘sang!..

Tirgak bo‘lolmadim

Bitta qizingcha,

Uyalmay shoirman

Deyishimga boq.

Joningdan aylanay,

Turgil, jonajon,

Yo‘l qarab bo‘ldimi

Jigarginang qon?

Boqma ko‘zlarimga

Bemajol, xasta,

Mening topganlarim

Gulmi bir dasta,

Yo‘qotganim senmi

Endi, Onajon?..

O‘z etimni o‘zim

Yeyishimga boq.

Bilsang yuragimni

Bir alam elar.

Buyursang qo‘limdan

Kelmaydi nelar,

Ayt,

Pichan yig‘aymi,

O‘tin yoraymi,

Yerni haydayinmi,

Ko‘k ag‘daraymi?..

Itdek oyog‘ingga

Suykalgim kelar –

Uchib-uchib, mana

Qo‘nishimga boq.

Hech narsa kerakmas,

Bolam, hech, deysan.

Endi kech, deysan-da,

Endi kech, deysan.

Yuzimni bosaman

Muzday yuzingga,

Onajon,

Zor qilib ketma izingga!

O‘lim oldida ham

G‘amimni yeysan,

Men-chi, jim, taqdirga

Ko‘nishimga boq.

She’rim bitdi,

Xayr,

Do‘stlar, xush qoling.

Bedil yashamakka

O‘rganmang menday.

Boring,

Volidangiz

Ko‘nglini oling,

Ertaga

Kech qolib

O‘rtanmang menday.

Onaizor

Ko‘nglim qolsa bulbuldan ham, guldan ham,

Qolar bo‘lsam bir kun axir tildan ham…

Agar bir zot yig‘lasa chin dildan ham –

Onam yig‘lar, onam yig‘lar, onam u…

Sig‘may qolsam shunday keng bu jahona,

Osmonlarga ruhim bo‘lsa ravona,

Jonsiz tanim ustida ham parvona –

Onam yig‘lar, onam yig‘lar, onam u…

Tonar bo‘lsa qo‘limdagi tor, dunyo,

Uch kun o‘tmay unutgay do‘st-yor, dunyo.

Yeru ko‘kni titratib zor-zor, dunyo –

Onam yig‘lar, onam yig‘lar, onam u…

Gulday kulib yurmasmidi, o‘g‘lim deb,

Ko‘rib ko‘nglim to‘lmasmidi, o‘g‘lim deb,

Onang o‘lsa bo‘lmasmidi, o‘g‘lim deb –

Onam yig‘lar, onam yig‘lar, onam u…

Ko‘nglim qolsa bulbuldan ham, guldan ham,

Qolar bo‘lsam bir kun axir tildan ham…

Agar bir zot yig‘lasa chin dildan ham –

Onam yig‘lar, onam yig‘lar, onam u…

Vatanim

Men dunyoni nima qildim,

O‘zing yorug‘ jahonim,

O‘zim xoqon,

O‘zim sulton,

Sen taxti Sulaymonim,

Yolg‘izim,

Yagonam deymi,

Topingan koshonam deymi,

O‘zing mening ulug‘lardan

Ulug‘imsan, Vatanim…

Shodon kunim gul otgan sen,

Chechak otgan izimga,

Nolon kunim yupatgan sen,

Yuzing bosib yuzimga.

Singlim deymi,

Onam deymi,

Hamdardu hamxonam deymi,

Oftobdan ham o‘zing mehri

Ilig‘imsan, Vatanim.

Sen Mashrabsan,

Xalqda tumor,

Balxda dorga osilgan,

Navoiysan, shoh yonida

Faqirini duo qilgan.

Yassaviysan, meniki deb,

Ko‘ringan da’vo qilgan,

Ming bir yog‘i ochilmagan

Qo‘rig‘imsan, Vatanim.

Sen Xo‘jandsan,

Chingizlarga

Darvozasin ochmagan,

Temur Malik orqasidan

Sirdaryoga sakragan,

Muqannasan qorachig‘i

Olovlarga sachragan,

Shiroqlarni ko‘rgan cho‘pon,

Cho‘lig‘imsan, Vatanim.

Kim Qashqarni qildi makon,

Kim Enasoy tomonda,

Jaloliddin – Kurdistonda,

Boburing – Hindistonda,

Bu qanday yuz qarolig‘, deb

Yotarlar zimistonda,

Tarqab ketgan to‘qson olti

Urug‘imsan, Vatanim…

O‘g‘lim desang osmonlarga

G‘irot bo‘lib uchgayman,

Chambil yurtda Alpomishga

Navkar bo‘lib tushgayman,

Padarkushdan pana qilib

Ulug‘beging quchgayman,

G‘ichir-g‘ichir tishimdagi

So‘lig‘imsan, Vatanim…

O‘tgan kuning – o‘tgan kundir,

O‘z boshingga yetgan kun,

Qodiriyni bergan zamin,

Qodiriyni sotgan kun.

Qo‘lin bog‘lab,

Dilin dog‘lab,

Yetaklashib ketgan kun,

Voh bolam! deb aytolmagan

Dudug‘imsan, Vatanim.

Yoningda qon yig‘lagan bir

Shoiringga qarab qo‘y,

Gar Qo‘qonga yo‘ling tushsa,

Detdomlarni so‘rab qo‘y.

Hech bo‘lmasa Usmon xokin

Keltirmoqqa yarab qo‘y,

Olislarda qurib qolgan

Qudug‘imsan, Vatanim…

Sen – shoxlari osmonlarga

Tegib turgan chinorim,

Ota desam,

O‘g‘lim deb,

Bosh egib turgan chinorim,

Qo‘ynimdagi iftixorim,

Bo‘ynimdagi tumorim,

O‘zing mening ulug‘lardan

Ulug‘imsan, Vatanim!

Jayron

Qon yig‘latdi qaysi bag‘ritosh,

Jayron, nega ko‘zing to‘la yosh?

Oyog‘ingga qo‘yib yotay bosh,

Jayron, nega ko‘zing to‘la yosh?..

Yurak qoning to‘kilgan so‘qmoq,

Bag‘ri alvon lolaqizg‘aldoq,

Senga toshlar otdi qay gumroh,

Jayron, nega ko‘zing to‘la yosh?..

Zor yig‘lading buncha ham hayhot,

Menda ham bor sendagi sayyod…

Ey beozor, ey mo‘min jonzot,

Jayron, nega ko‘zing to‘la yosh?..

Bu dunyoning nokaslari bor,

Ezgulikni ko‘rolmaydilar.

Meni ham qon yig‘latdi ular,

Jayron, nega ko‘zing to‘la yosh?..

Labim bilan yarang silayman,

Senga dardi shifo tilayman,

Kel, tug‘ishgan og‘ang bo‘lay man.

Jayron, nega ko‘zing to‘la yosh?..

Biz baxtli bo‘lamiz
 

Mayli-da, kimgadir

Yoqsa,

Yoqmasa,

Ularga qo‘shilib

Yig‘lasharmidik.

Biz baxtli bo‘lamiz

Xudo xohlasa,

Xudo xohlamasa

Uchrasharmidik…

Rayhon hidlaringni

Yo‘llarimga sep,

Kut meni,

Har oqshom,

Ko‘kka oy chiqqan.

Faqat,

Yig‘lamagin,

Gunohim ne deb,

Aybing –

Onang seni

Chiroyli tuqqan!..

Menga

Bir tabassum

Hadya et, ey yor,

Nur tomsin

Lablaring

Sohillaridan.

O‘zing ayt,

Senday qiz

Yana qayda bor,

Kipriklari uzun

Kokillaridan?..

Iymanib yashama

Xayol pinjida,

Yoyil,

Yayra jonim,

O‘rtanma g‘amda.

G‘iybatlarga chida,

Tuhmatga chida,

Sen bittasan, axir,

Yorug‘ olamda.

Men esa

Oshig‘ing sening –

Eng g‘arib.

Tundan so‘z

Qarz olib,

Tongga tutguvchi.

Sening yoningda ham

Seni axtarib,

Sening yoningda ham

Seni kutguvchi.

Ista,

Tiz cho‘kaman

Hozir oldingda.

Sevdim,

Sevganimdan

Uyalmoq nechun.

Barcha farishtalar

Sening qalbingda

Ijarada turgan

Qizlar men uchun!..

Biz baxtli bo‘lamiz

Xudo xohlasa,

Xudo xohlamasa,

Uchrasharmidik?!

Mening dardim
 

Tuzalmaydi dardim mening,

O‘lsam kerak.

Tuproq bilan og‘a-ini

Bo‘lsam kerak.

O‘lim nima? Bu ham bitta

Sayr, Ona.

O‘g‘ling qaro yerga ketdi,

Xayr ona…

Tuzalmas bu dardim mening,

Umidim yo‘q.

Xira shamdek ko‘zlarimda

So‘nmoqda cho‘g‘.

Cho‘g‘ nimadir? Cho‘g‘ ham tutab,

Kul bo‘ladi.

Inson bir kun o‘z mayliga

Qul bo‘ladi…

Yuragimni tamom qildim,

Yig‘layverib.

Huzurimda ajal turar,

Qoshin kerib.

Men hayotda o‘limga tik

Boqib o‘sdim…

Qani menga atalgan joy,

Ketdik, do‘stim!

Lolaqizg‘aldoq

Shavkat Rahmon xotirasiga
 

Mendan nima qolar:

Ikki misra she’r,

Ikki sandiq kitob,

Bir uyum tuproq.

Odamlar ortimdan

Nima desa der,

Men seni o‘ylayman

O‘zimdan ko‘proq –

Lola, lolajonim,

Lolaqizg‘aldoq!

Men ketsam, yomondan

Yiroq bo‘l, ohu,

Chunki sen chiroyli,

Ko‘rkli bir juvon.

Yomon kunlar bir kun

Yaxshi bo‘lar-u,

Yomon odam yaxshi

Bo‘lmas hech qachon…

Yasha chegarada

Turgandek ogoh,

Lola, lolajonim,

Lolaqizg‘aldoq!

Uyda yotibman-u,

Sezib turibman,

Ko‘kda ketayotir

Qushlar qaytishib.

Xayrlar yog‘dirib

Qanotlaridan,

Xasta shoiriga

Vido aytishib.

Bor, mening uchun ham

Ularga qo‘l qoq,

Lola, lolajonim,

Lolaqizg‘aldoq!

Ularni men yana

Ko‘rarmanmi-a,

Ayvondan odamdek

Kuzatolmadim.

Kuz. To‘ylar boshlandi.

Yuragim pora –

Bitta qizimni ham

Uzatolmadim…

Demak, taqdir ekan

To‘y ko‘rmay o‘lmoq,

Lola, lolajonim,

Lolaqizg‘aldoq!

Biroq, ko‘nglim sezar,

Mendan keyin ham,

Bir kun bu hovliga

Odam to‘ladi.

Hali to‘ylar qilib

Charchaysan, erkam,

Mening qizlarim eng

Baxtli bo‘ladi!

Kelinlar ko‘ylagi

Ruhimday oppoq,

Lola, lolajonim,

Lolaqizg‘aldoq!

Gulim, yaqinroq kel,

Qara, ne savdo,

Bu ajib ishlarni

Dil lavhiga yoz:

Kimga qasr yetmas,

Kimga mol-dunyo,

Menga esa havo

Yetmaydi, xolos.

Tiriklar mudroqda,

O‘liklar uyg‘oq,

Lola, lolajonim,

Lolaqizg‘aldoq!

Ko‘ksim kuyib borar,

Ko‘krak yonmoqda,

Ayting do‘xtirlarga,

Yorishsa yorsin!

Jism o‘z ulfati –

Jondan tonmoqda.

Bechora jon endi

Qayerga borsin.

Endi osmon yiroq,

Endi yer yumshoq,

Lola, lolajonim,

Lolaqizg‘aldoq!

Buni hayot derlar,

Unutma aslo,

Bir kun ochilasan,

Bir kun so‘lasan.

Qalbimda-ku, faqat

Sen eding tanho,

Qabrim ustida ham

O‘zing bo‘lasan.

Sen bizning sevgidan

Xotira – bayroq,

Lola, lolajonim,

Lolaqizg‘aldoq!

Ayol qalbing bilan

Suv kech, olov kech,

G‘am kelsa boshingdan

Hushing uchmasin.

Xudodan so‘radim:

Mendan keyin hech

Nomard kimsalarga

Ishing tushmasin.

Ularning qo‘lida

Hamisha tuzoq,

Lola, lolajonim,

Lolaqizg‘aldoq!

Ishing tushsa, inim

Muhammadga bor,

Shoirlar ichida

Ishonganim shu.

Biroz ichishini

Aytmasa agar,

Ko‘ksi tiniq bola,

Halol bola u.

Faqat sal soddaroq,

Faqat sal yoshroq,

Lola, lolajonim,

Lolaqizg‘aldoq!

Jon so‘nggi boshpana

Toparkan ongda,

U yurak ostida

Derdim men bo‘lsam.

Ajablanma agar

Ertaga tongda

Seni o‘pib, O‘shni

Quchoqlab o‘lsam!..

O‘tinchim – tepamda,

Yig‘lama uzoq,

Lola, lolajonim,

Lolaqizg‘aldoq!

Xavotir
 

Qo‘rqaman, ertaga men o‘lib ketsam,

Yotar bo‘lsam qumga botib ko‘zlarim,

Ko‘nglimni ko‘chkiday bosadi bir g‘am –

Yig‘lashni ham bilmas mening qizlarim…

Eng yaqin do‘stlarim g‘iybatim qilar,

Eng zaif dushmanim ustimdan kular.

Ular-ku, ne qilsa o‘zlari bilar,

Yig‘lashni ham bilmas mening qizlarim…

Shoir o‘lsa kim ham kuyinar deysiz,

Madhiyaboz hozir suvarakday ko‘p.

Ular misli qishda tarnovdagi muz,

Barmoq tegsa yerga to‘kilar to‘p-to‘p…

Tildan qolsam ko‘zda qotib yoshlarim,

Ko‘nglimdan boshqa bor axir, ne zarim?

Yerlarga egilgan kuni boshlarim,

Yig‘lashni ham bilmas mening qizlarim…

Ular yosh. O‘limdan qo‘rqaman yomon,

Chunki, dardiga hech quloq solmadim.

Qabrimning ustida yig‘lasin debon,

Qizlarim ko‘zyoshin asray olmadim!

Sevgi bu…
 

Sevmoq bu –

Kechirmoq degani asli,

Toki bu dunyoda quyosh bor, gul bor.

Yalpizlar gullagan shu bahor fasli,

Sodiq hamdam bo‘lgin sen menga, dilbar.

G‘iybatlar tingladim, aylandi boshim,

Ho‘l tuproq kuydirdi tovonlarimni,

Va mana men uyda ko‘nglimni yulqib

Ko‘mdim beor do‘stdek gumonlarimni.

O‘ylar suraverdim kechalar tanho,

Goho, jiqqa yoshga to‘lganda ko‘zim.

Va seni sevmoqdan oldin bir kuni

Dildan sevib qoldim o‘zimni o‘zim…

Sevmoq bu – o‘zingni anglamoq asli,

Toki zamin aro quyosh bor, gul bor.

Rayhonga ko‘milgan shu bahor fasli,

Sadoqatli yor bo‘l sen menga, dilbar.

Sevgilim, men seni sevaman, tamom,

G‘amgin ko‘zing, hadik to‘la ko‘zingni.

Sevmoq bu – kunda bir ko‘rmoq baxtidir

Ozg‘in qo‘llaringni, sepkil yuzingni…

Hazil
 

Mening haqimdagi g‘iybatlar yolg‘on,

Ixtiyor o‘zimda bo‘lsa qaniydi.

Sharob ichish menga Xayyomdan qolgan,

Ichmasam, ul zotning ko‘ngli ranjiydi.

O‘zim boshladimmi, o‘zim qilgum bas,

Do‘stlarim behuda zavolim izlar,

Agar qirqqa kirmay o‘lsam, may emas,

Meni xarob etgan bevafo qizlar!..

Sodda Muhammadman
 

Sodda Muhammadman,

Sodda Muhammad.

Turkman qizni maqtab baloga qoldim.

Ko‘ylagiga havas qilgandim faqat,

Toabad tuganmas g‘avg‘oga qoldim…

Nedan ranjidingiz, jon singillarim,

Qaboqlar uyuldi, chimrildi qoshlar.

Turkman tushunmay tosh otsa, chidadim,

Ammo yomon botdi siz otgan toshlar.

Yorug‘ dunyoda-ku bari qiz go‘zal,

Millat tanlamas-ku husn degani,

Nigohim Jayhundan sakrab o‘tsa sal,

Qaydan bilay sizga malol kelganin.

Yurtim suluvlari, sizga yo‘q ta’rif,

Qoshingizda o‘sma yursa sirg‘alib,

Uzun sochingizni o‘rsangiz tarab,

Boqsa degan edim oy ham suqlanib.

Asli turkman qiz bir bahona, xolos,

Izlaganim edi sizlar kabilar,

Qo‘msaganim hayo – momomlarga xos,

Sog‘inganim edi Kumushbibilar…

Yonsam, hajringizda mening yonishim,

Kuysam, siz tufayli ko‘nglimdagi cho‘g‘,

Turkman qizlarda yo‘q mening tanishim,

Qalinga tuyam ham tushib qolgan yo‘q!

***

Sen kimni sevasan,

Ul ofati qiznimi yo

Beshikdagi o‘g‘lingni?..

Ko‘zlaringni uzolmaysan beshikdan,

Undan esa ko‘nglingni…

Salom!

Kimdir kirib kelar eshikdan,

Yo‘rgab qo‘yar beshikdagi o‘g‘lingni.

Yo‘rgab qo‘yar eshikdagi ko‘nglingni,

Tergab qo‘yar eshikdagi ko‘nglingni.

Sen kimni sevasan?

***

Hakamlarga to‘kib solib bor sirimizni,

Ajralishdik, biz tushunib bir-birimizni…

Meni esa qiynar edi bo‘lak g‘am,

Sanog‘i yo‘q tomoshabin ichra men,

Yaxshi-yomon, xolis-xudbin ichra men

Ko‘rib qolgan edim o‘z o‘g‘limni ham.

Yonib turar toychog‘imning ko‘zlari,

U bilar haq kimdiru nohaq kim,

Kimniki rost, kimning yolg‘on so‘zlari,

Omon bo‘lsa sudya bo‘ladi o‘g‘lim!

Omon bo‘lsa odil hakam bo‘laru

O‘zi bir kun sud hukmini to‘ldirar.

Zal burchida esa bundan bexabar

Oq soch onam o‘ltirar,

Oqlovchiga mo‘ltirar…

Manzara

Bedapoya to‘ridagi juftin qidirib,

Sayray-sayray jimib qoldi bedana dilgir.

Suvsumbulni va’dasiga ko‘mib, ko‘ndirib,

O‘ynatgani olib ketdi ipmoq qaygadir.

Qir tomondan poda qaytib kelarkan qator

Kumush sohil bo‘ylariga changlar yastanib,

Qishloqning eng chekkasidan bahaybat chinor

Ufq tarafga qarab qo‘ydi xavotirlanib.

Quyosh osmon etagiga osilib, mana,

Bir xo‘rsinib ko‘zdan g‘oyib bo‘ldiyu keyin –

Qo‘shni qizning havasini keltirib yana

Tolko‘chaga suv sepishni boshladi kelin…

Qushlar ham yig‘lar

Terlar oqdi suv bo‘lib bizdan

Va gursillab yiqildi terak…

Aka, bizning qilmishimizdan

Tunda qushlar yig‘lasa kerak.

Ona chumchuq aylanib ketmas,

Ko‘ngliga qil sig‘masa kerak.

Eski indan tashib borib xas,

Yangi inda yig‘lasa kerak.

Baland bo‘lar uyimiz tog‘dek,

Ayvonida ustun ul terak.

Biz yasharmiz, ko‘nglimiz chog‘dek,

Shunda qushlar yig‘lasa kerak…

Ruh to‘tisi

Bosh bir kun tosh yostiqqa yetar,

Ruh to‘tisi tanni tark etar.

Deydilar, yosh tanlamas ajal,

Xudo bilar, kim oldin ketar…

Oftob yelib tolsa ko‘k uzra,

Unga osmon sandig‘i hujra.

Haqdan hukm, bandadan ijro,

Xudo bilar, kim oldin ketar?!

Pok dilingni kemirdi hasad,

Qadamingda topding aziyat.

Do‘stim, menga qilma vasiyat,

Xudo bilar, kim oldin ketar.

Aso tutmish qancha qaddi dol,

Men bir kuchga to‘lgan navnihol,

Otam meni ko‘mar ehtimol…

Xudo bilar, kim oldin ketar.

Ko‘zim ko‘kda, sizda xayolim,

Jujuqlarim – mening kamolim!..

G‘animatmiz, jufti halolim,

Xudo bilar, kim oldin ketar!..

***

Tanish terak. Ariq yoqasi.

Bo‘tana suv, shirin loyqa suv.

Tol ko‘chada otlar taqasi,

Qancha bo‘ldi ko‘rmaganimga…

Yalpiz hidi tutgan dalalar,

Gapga chechan boqchaxolalar,

Belanchakda yotgan bolalar,

Qancha bo‘ldi ko‘rmaganimga.

Tog‘ ortidan mo‘ralagan kun,

Shiyponlardan o‘rlagan tutun,

Tut shoxiga osilgan tugun…

Qancha bo‘ldi ko‘rmaganimga.

O‘qariqdan yolg‘izoyoq yo‘l,

Menga ilhaq, menga mushtoq yo‘l,

O, qadrdon bir juft qadoqqo‘l,

Qancha bo‘ldi ko‘rmaganimga.

Yog‘och eshik ochilar sekin,

Toshmehrman men juda, lekin

Hozir yig‘lavorishim mumkin –

Qancha bo‘ldi ko‘rmaganimga…

Ko‘klamoyim

Ozod Sharafuddinovga

Sochimda oq, men bahordan o‘tindim:

Ko‘klamoyim, ko‘kingdan ber bir chimdim.

Qor qo‘ynida seni qo‘msab o‘kindim,

Ko‘klamoyim, ko‘kingdan ber bir chimdim.

Ko‘nglimga ko‘k binafshalar sochilsin,

Kokiliga tolpopukdan soch ilsin,

Boychechakka borar yo‘llar ochilsin –

Ko‘klamoyim, ko‘kingdan ber bir chimdim.

Fasl boshi, ham oxiri o‘zingsan,

Majnunlarning yo‘ldoshi ham o‘zingsan.

Laylilarning sirdoshi ham o‘zingsan,

Ko‘klamoyim, ko‘kingdan ber bir chimdim.

Kel-da endi sog‘intirmay odamni,

Sen yo‘g‘ingda bir g‘am bosdi yelkamni,

Qorlar kurab ko‘mib keldim otamni…

Ko‘klamoyim, ko‘kingdan ber bir chimdim.

Ko‘king bilan kiyintiray dalamni,

Oyoqyalang suyuntiray bolamni,

O‘zing olgin ko‘ksimdagi alamni,

Ko‘klamoyim, ko‘kingdan ber bir chimdim.

Ginam yo‘qdir kuzda ketgan oqqushdan,

Iymanmasin qayta eshik qoqishdan.

Qumri bilan birga chiqdik biz qishdan,

Ko‘klamoyim, ko‘kingdan ber bir chimdim.

Jon ustida asrab yuray ko‘kni men,

To‘yib-to‘yib ko‘zga suray ko‘kni men.

Yana senga yetamanmi-yo‘qmi men,

Ko‘klamoyim, ko‘kingdan ber bir chimdim.

Dil yayrasin dala-dashting yasanib,

Yalpizlaring suv bo‘yiga yastanib.

Ikki misra bayt bitay bir maqtanib,

Ko‘klamoyim, ko‘kingdan ber bir chimdim!..

Fotima

Mehribon singlimga bag‘ishlayman.

Bir bayotim bor edi,

Bir bayotim yo‘q edi.

Bir qanotim bor edi,

Bir qanotim yo‘q edi.

Bo‘lding bir qanotim-a,

Fotimajon, Fotima.

Bir qo‘limda gul edi,

Bir qo‘limda pul edi.

Biroq eng katta davlat

Men uchun ko‘ngil edi.

Unga singil topdim-a,

Fotimajon, Fotima.

Shoir-ku ko‘p dunyoda,

Biri biridan mayda.

O, ularning dimog‘i,

Ular qayda, men qayda.

Sarson yomon chopdim-a,

Fotimajon, Fotima.

G‘urra-g‘urra so‘z yig‘dim

Boshim yerga tega ko‘p.

Sal mashhurman shekilli,

Bugun menga ega ko‘p.

Goho she’rni sotdim-a,

Fotimajon, Fotima.

Birovlarning nazdida

Shoir narxi arzondek.

Qo‘yib bersang, ustingdan

Pul sochadi xazondek.

Jonni ko‘p qonatdim-a,

Fotimajon, Fotima.

Ular qayda edilar

Men boshlagan kezimda.

Bolamga non topolmay

Yig‘laganim esimda…

U axir, zuryotim-a,

Fotimajon, Fotima.

Bitta to‘nni yechmasdan

O‘tdi O‘tan bobolar.

Bu dunyoga qo‘l silkib

Ketdi O‘tan bobolar.

Eh, kimni yo‘qotdim-a,

Fotimajon, Fotima.

To‘n almashsam, tanamni

Kuydiraman, derdi u.

Yangi to‘nni bolamga

Kiydiraman, derdi u.

Aylanay, ajdodim-a,

Fotimajon, Fotima.

Biz bobomiz hikmatin

Goh uqmay, goh uqqanmiz.

Aslida biz bir to‘nning

Etagidan chiqqanmiz.

Ne xayolga botdim-a,

Fotimajon, Fotima.

Qani endi unday zot,

To‘rt tomonga chop-chi bir.

Qush hurkimay qo‘lidan

Don yeganin top-chi bir…

Dardlaring qo‘zg‘otdim-a,

Fotimajon, Fotima.

Biz gadoga non bermay,

Qizlarga pul sarflaymiz.

Oqibatsiz – o‘zimiz,

Zamonani ayblaymiz.

Yuragi tosh qotdim-a,

Fotimajon, Fotima.

Shoirligim goh da’vo,

Goh ko‘rinar mardlikday.

Goh o‘zimcha burgutman,

Goh ojizman kaklikday.

Ichimda faryodim-a,

Fotimajon, Fotima.

Ketdik, deydi har oqshom

Bolaligim mo‘ralab.

Laylakqorlar yoqqandir

Ulug‘toqqa bo‘ralab.

Unga qanday yetdim-a,

Fotimajon, Fotima.

Qo‘ynim to‘la gul, ammo

Yulg‘unlarni sog‘indim.

Gulyuzlar ko‘p, men yuzi

So‘lg‘inlarni sog‘indim.

Tog‘da yurgan egasiz

Qulunlarni sog‘indim.

Sigir sog‘ar saharlab

Kelinlarni sog‘indim.

Nima qilay, o‘shalar

Tushaverar yodima.

O‘zim o‘tgan ko‘chalar

Tushaverar yodima.

Axir senga aytmasam,

Kimga aytay dodim-a,

Fotimajon, Fotima,

Fotimajon, Fotima.

Inshoolloh

O‘zbekiston, bo‘yu basting ko‘rsat endi,

Pahlavonim, yetdi senga navbat endi,

Olam uzra hilpirasin abad endi

Sohibqiron Temur tug‘i – yashil bayroq,

Inshoolloh!

Erk degani o‘zi kelib eshik qoqmas,

Jon chekmasang, osmonlardan omad yog‘mas,

Qatoringda botirlaring bo‘lsin og‘mas,

Gurkiragan Alpomishlar o‘tgan tuproq,

Inshoolloh!

Oltin beshik avlodining maskanisan,

Alisherlar, Ulug‘beklar maskanisan,

Yashnagani – o‘z asliga qaytganisan,

Turon yurtda yonsin qayta so‘ngan chiroq,

Inshoolloh!

Alla aytsin ayvoningda uxlar quyosh,

Senga doim imon yo‘ldosh, islom yo‘ldosh,

Bor bo‘lsin shu qirq o‘rim soch, o‘smali qosh,

Oq yaktagu beqasam to‘n, shohi belbog‘,

Inshoolloh!

Totuv yurtda yantoq o‘zin tog‘ aylagay,

Bir-birini qo‘llagan el kam bo‘lmagay,

Bolalari Turkistonni bog‘ aylagay,

Abad yashnar, xazon bilmas endi bu bog‘,

Inshoolloh!

O‘zingdan qo‘ymasin, xalqim

Qushday uchib quchog‘ingdan dunyo kezdim,

Kezib-kezib topganlarim sog‘inch bo‘ldi.

Qancha olis ketsam shuncha qadring sezdim,

Qayda yursam yodi mehring ovunch bo‘ldi.

Aylanayin qaro qoshu ko‘zingdan-a,

O‘zingdan qo‘ymasin, xalqim, o‘zingdan-a.

Birov uchun birovlar tush ko‘rib bermas,

Minnat qilmay bir bog‘ o‘tin o‘rib bermas.

Bayramingda oylab bazm qilgan kaslar

Boshingga ish tushsa turib bermas.

Nomus kuyi tushmasin hech bo‘g‘zingdan-a,

O‘zingdan ko‘ymasin, xalqim, o‘zingdan-a.

Erk vodiysi – zahmatlarga siylovdir bu,

Toy qoqilib ot bo‘lguvchi yaylovdir bu,

Ranj chekmasang nurli, nurli tonglar qayda

Sinovdir bu, balki buyuk sinovdir bu.

Bosh ketsa ham qaytma endi so‘zingdan-a,

O‘zingdan qo‘ymasin, xalqim, o‘zingdan-a.

Boldan shirin tatir qora bug‘doying ham,

O‘zingdan bo‘lsa gar shohu gadoying ham.

Bir tanu jon, bir-biringdan rozi yursang,

Xudoyim ham sendan rozi, Xudoyim ham.

Gohi ipak, gohi yaktak, bo‘zingdan-a,

O‘zingdan qo‘ymasin, xalqim, o‘zingdan-a.

Er boshiga ish tushsa o‘t kechguvchidir,

Chidaymiz-da, bu zahmatlar o‘tkinchidir.

Hurliging haq – qolgan bari o‘taversin,

Bu dunyoda eng yorug‘ baxt – el tinchidir.

Ayirmasin beminnat non, tuzingdan-a,

O‘zingdan qo‘ymasin, xalqim, o‘zingdan-a.

# Развитие бизнеса: 20 важных советов для успешного бизнесаНачать бизнес может быть относительно легко, однако его дальнейшее развитие, увеличение количества клиентов и получение стабильного дохода требуют большого труда, правильного подхода и продуманной стратегии.Развитие любого бизнеса зависит не только от удачи. Важную роль играют чёткий план, понимание клиентов, качество товаров и услуг, грамотная реклама и постоянное стремление к развитию.Сегодня как малому бизнесу, так и крупным компаниям необходимо адаптироваться к изменениям рынка, изучать потребности клиентов и искать новые возможности для роста.Ниже представлены полезные советы, которые могут помочь предпринимателям развивать свой бизнес.## 1. Чётко определите свои целиПрежде чем начинать бизнес, необходимо понимать, какого результата вы хотите достичь.Цель «заработать больше денег» является слишком общей. Гораздо полезнее поставить конкретные задачи:* увеличить объём продаж в месяц; * привлечь новых клиентов; * запустить новый товар или услугу; * выйти на новый рынок; * начать продажи через интернет; * увеличить прибыль бизнеса.Чётко поставленная цель помогает предпринимателю понимать, в каком направлении необходимо двигаться.## 2. Хорошо изучите своего клиентаКлиент — одна из самых важных частей любого бизнеса.Сложно эффективно продавать товар или услугу, если вы не знаете, для кого они предназначены.Задайте себе следующие вопросы:* Кто мой клиент? * Что ему необходимо? * С какой проблемой он сталкивается? * Почему он должен купить именно мой товар? * Где он ищет информацию? * Сколько он готов заплатить за товар или услугу?Чем лучше предприниматель понимает своего клиента, тем точнее он может создавать предложения и рекламу.## 3. Обращайте внимание на качество товара или услугиС помощью рекламы можно привлечь клиента один раз. Однако для того, чтобы он стал постоянным покупателем, необходимо предоставить ему качественный товар или услугу.Качественный продукт:* решает проблему клиента; * соответствует его ожиданиям; * повышает вероятность повторной покупки; * может привести новых клиентов благодаря рекомендациям.Поэтому важно думать не только о количестве продаж, но и о реальной пользе, которую получает клиент.## 4. Изучайте конкурентовНа рынке вы не одни. Возможно, существуют другие предприниматели, которые продают такие же или похожие товары и услуги.При изучении конкурентов обращайте внимание на:* цены; * качество товаров; * уровень обслуживания; * способы рекламы; * активность в социальных сетях; * общение с клиентами; * условия доставки.Цель изучения конкурентов заключается не в том, чтобы полностью их копировать. Важно найти собственные преимущества и отличия.## 5. Определите преимущества своего бизнесаПочему клиент должен выбрать именно вашу компанию?У предпринимателя должен быть чёткий ответ на этот вопрос.Например:* высокое качество; * доступная цена; * быстрая доставка; * уникальный товар; * гарантия; * хорошее обслуживание; * удобное оформление заказа; * индивидуальный подход к клиенту.Ваше главное преимущество должно быть понятным для потенциального покупателя.## 6. Активно используйте интернетСегодня интернет предоставляет бизнесу большие возможности.Даже небольшой бизнес может показывать свои товары и услуги потенциальным клиентам через интернет.Для этого можно использовать:* собственный веб-сайт; * Telegram; * Instagram; * YouTube; * поисковые системы; * другие онлайн-платформы.Главная задача заключается не просто в создании страницы в интернете, а в том, чтобы быстро и понятно предоставлять клиенту необходимую информацию.## 7. Сделайте свой сайт полезнымЕсли у вашего бизнеса есть сайт, используйте его не только как рекламную площадку, но и как полезный инструмент для клиентов.На сайте желательно разместить:* каталог товаров; * цены; * подробные описания; * контактную информацию; * условия доставки; * ответы на часто задаваемые вопросы; * полезные статьи; * инструкции для клиентов.Полезный и качественный контент также может привлекать посетителей из поисковых систем.## 8. Уделяйте внимание SEOМногие люди ищут товары и услуги через поисковые системы.Поэтому сайт должен быть понятным как для посетителей, так и для поисковых систем.При написании статей полезно изучать поисковые запросы, которые используют потенциальные клиенты.Например:* как начать бизнес; * идеи для малого бизнеса; * как развивать бизнес; * как увеличить количество клиентов; * способы увеличения продаж; * как привлечь новых покупателей.По этим темам можно создавать полезные и подробные статьи.## 9. Контролируйте рекламный бюджетРеклама важна для бизнеса, однако не менее важно понимать, сколько денег вы на неё тратите и какой результат получаете.После каждой рекламной кампании желательно анализировать:* сколько людей увидели рекламу; * сколько людей перешли по объявлению; * сколько клиентов связались с вами; * сколько человек совершили покупку; * сколько денег было потрачено; * какой доход был получен.Если рекламные расходы не анализировать, определить их эффективность будет сложно.## 10. Стройте хорошие отношения с клиентамиОбщение с клиентами является важной частью бизнеса.Если клиент задаёт вопрос, желательно отвечать быстро, вежливо и понятно.Грубое или безразличное отношение может привести к потере клиента.Хорошее обслуживание, наоборот, повышает вероятность того, что покупатель вернётся снова и порекомендует компанию другим людям.## 11. Не забывайте о постоянных клиентахПоиск новых клиентов важен, но сохранение уже существующих клиентов также имеет большое значение.Постоянным клиентам можно:* сообщать о новых товарах; * предлагать специальные скидки; * отправлять специальные предложения; * предоставлять полезную информацию; * поздравлять с праздниками.В результате клиент может снова обратиться в вашу компанию.## 12. Записывайте доходы и расходыВ бизнесе необходимо понимать, откуда приходят деньги и куда они уходят.Каждый месяц полезно вести простой расчёт:**Доход − Расходы = Прибыль**Расходы можно разделить на отдельные категории:* закупка товаров; * аренда; * реклама; * доставка; * заработная плата; * налоги; * другие расходы.Системный учёт помогает вовремя замечать финансовые проблемы и принимать более обоснованные решения.## 13. Не забирайте всю прибыль из бизнесаДля развития бизнеса иногда необходимо часть прибыли снова вкладывать в его развитие.Например, часть прибыли можно направить на:* закупку новых товаров; * рекламу; * оборудование; * развитие сайта; * найм сотрудников; * улучшение качества обслуживания.Такие инвестиции могут помочь бизнесу перейти на следующий этап развития.## 14. Правильно выбирайте сотрудниковПо мере роста бизнеса одному человеку становится сложно выполнять все задачи самостоятельно.Поэтому важно правильно распределять обязанности и находить подходящих сотрудников.При выборе работника стоит учитывать не только опыт, но и ответственность, желание учиться, дисциплину и умение работать с клиентами.## 15. Управляйте своим временемВремя предпринимателя имеет большую ценность.Попытка выполнять все задачи одновременно может привести к снижению эффективности.Разделите задачи на несколько категорий:1. Работа, которая приносит доход. 2. Работа с клиентами. 3. Задачи, связанные с развитием бизнеса. 4. Задачи, которые можно выполнить позже.Старайтесь сначала выполнять наиболее важные задачи.## 16. Продолжайте изучать новоеРынок постоянно меняется. Вместе с ним меняются и потребности клиентов.Метод, который хорошо работал сегодня, завтра может давать другой результат.Поэтому предпринимателю важно:* получать новые знания; * следить за рынком; * изучать современные технологии; * слушать мнение клиентов; * тестировать новые способы продвижения.Постоянное обучение помогает бизнесу адаптироваться к изменениям.## 17. Не бойтесь ошибок, но не повторяйте ихОшибки могут возникнуть практически в любом бизнесе.Главное — не скрывать их, а анализировать и делать выводы.Если реклама не дала ожидаемого результата, необходимо разобраться, почему это произошло.Если товар плохо продаётся, стоит выяснить, почему клиенты не хотят его покупать.Каждая ошибка может стать источником полезного опыта для будущих решений.## 18. Не начинайте слишком много дел одновременноНекоторые предприниматели пытаются одновременно реализовать несколько бизнес-идей.В результате время, деньги и внимание распределяются между разными направлениями.Сначала лучше хорошо наладить одно основное направление, а затем постепенно переходить к новым проектам.## 19. Спрашивайте мнение клиентовКлиент иногда может заметить недостатки бизнеса раньше самого предпринимателя.Поэтому время от времени можно задавать покупателям простые вопросы:«Понравился ли вам наш товар?»«Что мы могли бы улучшить в нашем обслуживании?»«Какие товары вы хотели бы увидеть у нас в будущем?»Отзывы клиентов могут стать источником новых идей для развития бизнеса.## 20. Будьте терпеливы и работайте постоянноНевозможно всегда превратить небольшой бизнес в крупную компанию за один день.Создание стабильного бизнеса требует времени, опыта, труда и терпения.Главное — постоянно двигаться вперёд, даже если каждый день результат кажется небольшим.Сегодня можно привлечь одного нового клиента, завтра улучшить обслуживание, а через некоторое время добавить новый товар. Постепенно такие небольшие действия могут привести к значительным результатам.## ЗаключениеРазвитие бизнеса заключается не только в увеличении количества продаж. Это комплексный процесс, который включает понимание клиентов, повышение качества, контроль расходов, грамотное использование маркетинга, поиск новых возможностей и постоянное совершенствование.Предпринимателю важно регулярно анализировать свой бизнес, определять, какие действия дают результат, а какие требуют изменений.**Самое главное — поставить конкретную цель, начать действовать и регулярно анализировать полученные результаты.** .